ไม่ต้องขึ้น VAT ก็เพิ่มรายได้รัฐได้: ถึงเวลาปฏิรูป ‘ภาษี’ ให้มีประสิทธิภาพ”

ไม่ต้องขึ้น VAT ก็เพิ่มรายได้รัฐได้: ถึงเวลาปฏิรูป ‘ภาษี’ ให้มีประสิทธิภาพ”

สว.ถอย ปรับ VAT ร้อยละ 10 นักวิชาการชี้ยังไม่มีความชัดเจนในเชิงนโยบาย ซ้ำเติมความเดือดร้อนประชาชนในช่วงนี้ แนะทางเลือกที่แม่นยำและมีประสิทธิภาพกว่าด้วยการปรับปรุงโครงสร้างภาษีให้ตรงเป้ามากกว่าการเก็บภาษีแบบวงกว้างที่กระทบคนทุกคน 

ต่อแนวคิดนี้ แม้จะเป็นการเพิ่มรายได้ให้กับประเทศแต่ในภาวะฝืดเคืองและความไม่แน่นอนของพลังงานที่กระทบในทุกๆ มิติของประเทศ การเพิ่มภาษีมูลค่าเพิ่ม จะเป็นการถาโถมภาระให้กับผู้บริโภคจนมากเกินไป โดยเฉพาะคนที่มีรายได้น้อย เพราะถึงแม้ว่า VAT จะเป็นการเก็บภาษีตามการบริโภค ใช้มาก กินมาก ก็เสียภาษีมาก แต่เมื่อเทียบกับสัดส่วนรายได้ เท่ากับว่าผู้มีรายได้น้อยเสีย VAT ในสัดส่วนที่มากกว่า

แต่หากไม่ขึ้น VAT แล้ว รัฐจะเพิ่มประสิทธิภาพรายได้ได้อย่างไร คำตอบอาจไม่ได้อยู่ที่ “การเก็บเพิ่ม” หรือ “เพิ่มอัตรา” แต่คือ “การเก็บให้มีประสิทธิภาพและเป็นธรรมมากขึ้น” หนึ่งในตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือ “ภาษีบุหรี่” ปัญหาไม่ใช่แค่ “อัตรา” แต่คือ “โครงสร้าง”

โครงสร้างภาษีบุหรี่แบบ 2 อัตรา (2 Tier) ของไทย ถูกออกแบบมาด้วยเจตนาที่ดี แต่ในทางปฏิบัติกลับสร้างผลลัพธ์ที่ไม่สอดคล้องกับเป้าหมาย เพราะการมีภาษี 2 อัตราทำให้เกิดการแข่งขันด้านราคา ผู้ผลิตหรือเจ้าของผลิตภัณฑ์บุหรี่ต่างพากันใช้กลยุทธ์ราคาต่ำเพื่อเลี่ยงการเสียภาษีในอัตราสูง ผลลัพธ์คือ การบริโภคไม่ได้ลดลงจริง รายได้รัฐไม่เพิ่มตามศักยภาพ ตลาดบิดเบือน

การปรับโครงสร้างภาษีบุหรี่เป็น “อัตราเดียว” (Single Tier) ไม่ใช่แค่การเปลี่ยนตัวเลข

แต่คือการเปลี่ยนความเป็นเหตุเป็นผลของระบบ ที่จะส่งผลให้ลดแรงจูงใจในการ down-trade เพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บ ทำให้รายได้รัฐมีเสถียรภาพมากขึ้น สนับสนุนเป้าหมายด้านสุขภาพ

อย่างไรก็ตาม ประเด็นเรื่องบุหรี่เถื่อน จะต้องมีการบังคับใช้กฎหมายอย่างจริงจัง ปิดช่องโหว่ระบบติดตามสินค้าและหยุดเครือข่ายการค้าผิดกฎหมาย

นักวิชาการสนับสนุนแนวคิดของ รมว.คลังและรองนายกฯ เรื่องการปรับภาษีบุหรี่ซึ่งเป็นนโยบายที่ถูกต้องทั้งเหตุผลและจังหวะ เป็นทางเลือกที่แม่นยำและมีประสิทธิภาพกว่าด้วยการปรับปรุงโครงสร้างภาษีให้ตรงเป้ามากกว่าการเก็บภาษีแบบวงกว้างที่กระทบคนทุกคน

นักวิชาการระบุ “ภาษีที่ดีไม่ใช่แค่เก็บได้มากขึ้น แต่ต้องออกแบบให้ ‘เปลี่ยนพฤติกรรม’ ได้ด้วย การทำโครงสร้างให้เรียบง่ายขึ้น จะทำให้ทั้งการจัดเก็บมีประสิทธิภาพ และผลลัพธ์ด้านสุขภาพดีขึ้นพร้อมกัน”

การปฏิรูปภาษีบุหรี่ครั้งนี้ ไม่ใช่แค่ “ขึ้นภาษี” แต่คือ “การออกแบบระบบภาษีใหม่ให้ทำงานได้จริง”